Güneş Tutulması Nedir? Nasıl Gerçekleşir?

Ayrıntılı incelemeden, sadece başımızı kaldırıp gökyüzüne baktığımızda bile olağanüstü imajlara şahit olabiliyoruz. Bunlardan bir tanesi de güneş tutulmasıdır. Hem kendi etrafında, hem Güneş’in etrafında, hem de Dünyamızın etrafında dönen Ay, bazen o denli bir noktaya gelir ki Güneş ışınlarının bize ulaşmasını maniler. İşte bu doğal süreç sonucu oluşan olaya güneş tutulması ismi veriliyor.

En son güneş tutulması 10 Haziran 2021 tarihinde yaşandı. Kaçırdıysanız merak etmeyin, tekrar göreceğiz. Zira Ay, kozmosta bulunan tüm gök cisimleri üzere hareket etmeye devam ediyor. NASA başta olmak üzere dünyanın pek çok farklı noktasındaki uzay ajansı tarafından takip edilen güneş tutulması nedir, nasıl oluşur, bir sonraki güneş tutulması ne vakit üzere merak edilen tüm soruları ayrıntılarıyla yanıtladık.

09a91c108af08cf182db393dd0428cb9e9cb4943

Güneş tutulması nedir?

Ay; kendi etrafında, Güneş’in etrafında ve Dünya’nın etrafında döner. Dünya ise kendi etrafında ve Güneş’in etrafında döner. Bu sonu gelmez kozmik hareket döngüsü sırasında o denli bir an gelir ki Ay, Dünya ile Güneş ortasına girer. Ay, Güneş ve Dünya var olduğundan beri yaşanan bu tabiat olayını güneş tutulması olarak isimlendiriyoruz.

Güneş tutulması, ay tutulmasına nazaran çok daha kısa sürer. Kaydedilen en uzun güneş tutulması 7 dakika 31 saniyedir. Yani bu şahane manzarayı yakalamak için bize sunulan mühlet son derece kısıtlı. Lakin kaydedilen bu müddet, tam güneş tutulması müddetidir. Farklı güneş tutulması tipleri vardır ve her bir tıbbın Dünya’dan görünüşü büsbütün farklıdır.

Güneş tutulması cinsleri:

  • Tam güneş tutulması
  • Kısmi güneş tutulması
  • Halkalı güneş tutulması

90183635fc51c074403ee41dc6a07b9564fa098d

Tam güneş tutulması:

Güneş, Ay’dan çok daha büyük olduğu için güneş tutulması sırasında sadece tek bir noktaya tam gölge yansır. Bu noktadan görülen güneş tutulması çeşidine, tam güneş tutulması denir. Bu noktaya Güneş ışınları o kadar az gelir ki ortalık gece üzere olur. Ay, Güneş ve Dünya’nın tek bir hizada olduğu tam güneş tutulması sırasında Dünya’ya düşen gölgeye umbra ismi verilir.

Kısmi güneş tutulması:

Kısmi güneş tutulması sırasında da Ay, Güneş ile Dünya ortasına girer lakin tam güneş tutulmasında olduğu üzere bu üç cisim tek bir hizada değildir. Bu nedenle ortalık gece üzere olmaz fakat Güneş’e baktığınız vakit bir kısmının Ay tarafından kapatıldığını görürsünüz. Tam güneş tutulmasının gölgesinin vurduğu noktada değilseniz güneş tutulmasını bu formda görürsünüz.

Halkalı güneş tutulması:

Ay’ın devamlı hareket halinde olduğunu söylemiştik. Bu hareket sırasında bazen Dünya’dan oldukça uzaklaşır ve bu uzaklaşma sırasında Güneş ile Dünya ortasına girdiği vakit halkalı güneş tutulması oluşur. Halkalı güneş tutulması sırasında Güneş’e baktığınız vakit Ay’ı küçük, karanlık bir nokta olarak görürsünüz. Dünya’nın aydınlık düzeyini etkilemese bile Ay, alevli bir daireye misal.

Bir sonraki güneş tutulması ne vakit?

c8c93d82df1146bbfd6313258a908f7bba2e9d55

Güneş tutulması döngüsü 18 aylık bir süreçtir. Yani yaklaşık bir buçuk yılda bir güneş tutulması ile karşılaşırız lakin her karşılama, tam güneş tutulması olmaz. Son yaşanan tam güneş tutulması 29 Mart 2006 tarihindeydi. Son yaşanan kısmi tutulma ise 10 Haziran 2021 tarihinde gerçekleşti.

Beklenen en yakın güneş tutulması 22 Ekim 2022 tarihinde kısmi cinste olacak. Ortalığı karanlığa boğacak tam güneş tutulması ise 8 Nisan 2024 tarihinde bekleniyor. Maalesef bu tam güneş tutulması ülkemizden net olarak görünmeyecek. Meksika, Kanada ve ABD yani Amerika kıtası 8 Nisan 2024 tarihinde yaşanacak tam güneş tutulmasını net bir formda görecekler.

Güneş tutulması ile ay tutulmasının farkı nedir?

bbe51143abd4aebd3425e2b26c5751818d2163ed

Güneş tutulması, Ay’ın Dünya ile Güneş ortasına girmesi ile oluşurken; ay tutulması, Dünya’nın Ay ile Güneş ortasına girmesi ile oluşur. Olağanda Ay bir ışık kaynağı değildir, Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır. Ay tutulması sırasında Güneş ışığını Dünya engellediği için Ay karanlığa bürünür.

Ay tutulması da tam ay tutulması ve kısmi ay tutulması olarak iki tiptedir. Ay tutulması sırasında Dünya Ay’ın üzerine gölgesini bıraksa da yeniden de bir ölçü Güneş ışığı Ay’a ulaşmayı başarır. Lakin bu ışık atmosferden geçer. Dünya atmosferi de mavi ışığı absorbe ettiği için Ay’a ulaşan ışık, hoş uydumuzun kırmızı bir gök cismi üzere görünmesini sağlar.

Güneş tutulması neden değerli?

8c11b53fb679a3b891d11acdff690e7ec2f4512e

Güneş tutulması ve ay tutulmasının insanlık için en değerli noktası, gökyüzünü keşfettiğimiz birinci olay olmasıdır. Tahminen binlerce yıl evvel beşerler bu tutulmalardan birine şahit oldular ve gök cisimlerinin yuvarlak olduğunu keşfettiler. Bu türlü bir tutulma olayı hiç yaşanmıyor olsaydı tahminen bugün Mars’a gidecek merakımız asla oluşmazdı.

Güneş tutulması ve ay tutulması, bugün hala NASA başta olmak üzere öteki tüm uzay ajanslarının çalışmaları sırasında kullandıkları en değerli referanslardır. Ay’ın her yıl Dünya’dan 4 cm uzaklaştığını tutulmalar sayesinde anladık. Uzay keşif araçları, Ay’ın gündüz tarafının soğuma suratını tekrar bir ay tutulması sırasında ölçtüler. Yani bu tutulmalar sayesinde hala cihanı keşfetmeye devam ediyoruz.

Güneş Sistemi’nin en etkileyici görsel şölenlerinden biri olan güneş tutulması nedir sorusunu yanıtladık ve bir sonraki tutulmanın ne vakit olacağını anlattık. Büyük teleskoplara ya da uzaya gönderdiğimiz araçlara bile gerek kalmadan kainatın bu olağanüstü olayına şahit olmak nitekim büyük bir baht.

Yorum yapın